Burunun yapı ve fonksiyonu nedir ?
Burun kemik ve kıkırdaktan meydana gelmiş, iki kavitesi (boşluğu) olan ve bir bölüm (septum) ile ayrılan bir organdır. Burun nefes almak için doğal bir hava yoludur. Nefesle içeri çekilen havayı süzerek, nemlendirerek ve ısıtarak bir havalandırma cihazı görevini yapmaktadır. Ayrıca koku alma organı olarak da çalışır. Burun deliklerindeki kıllar tozun boğaza girmesine engel olurlar. Bundan da başka, burun zarının çevresinde yer alan sümük, toz ve bakterileri dışarı atmak görevini de yerine getirmekte ve böylelikle enfeksiyonlara karşı burnu korumaktadır.

BURUN KIRILMASI
Burun kırılması çok kere meydana gelen bir olay mıdır ?
Evet. Bu en yaygın yaralanmalardan biridir. Çünkü burun, vücuttaki yerine göre en açık kalan organlardan biridir. Üstelik burun kemikleri ince ve naziktirler.

Burun kanaması her zaman bir kırık mı demektir ?
Hayır. Kanama burun kemikleri sağlam olduğunda bile çeşitli yaralanmalardan ileri gelebilmektedir. Bunun yanı sıra burun kanamasının nedeni bir kırık olmayabilir de.

Burun kanaması her zaman bir kırık sebebiyle mi meydana gelir ?
Hayır.

Burnun kırık olup olmadığını tespit etmek için röntgen çektirilmeli midir ?
Eğer teşhise şüphe yoksa röntgen gerekli olmayabilir. Ancak, daha sonra gerekli işlemler yapılınca kemiklerin gerektiği gibi yerine oturtulup oturtulmadığını anlamak için röntgen çektirilmelidir.

Burunda kırık olunca tedaviye ne zaman başlanmalıdır ?
Mümkün olduğu kadar çabuk. Hatta birkaç saat içinde. Çünkü ancak bu şekilde parçaların ayrılması ve kırığın yerleştirilmesi kolaylaşmaktadır. Aradan birkaç gün geçerse kırılmış olan kemiklerin tam yerine oturtulması çok da güç olacaktır.

Kırık bir burnun yerine oturtulması için ne gibi metotlar kullanılır ?
a – Bir operatörün dıştan elle yerleştirmesi.
b – Özel âletlerin burun boşluğuna sokulup, kırık parçaların dışarı çıkartılması.

Kırık bir burnu yerine yerleştirmek için anestezi gerekli midir ?
Olayların çoğunda lokal anestezi yeterlidir. Ancak, sancı dayanılmaz ölçüdeyse genel anesteziye başvurulur.

Burun kırığı için hastanın hastaneye yatırılması gerekli midir ?
Ancak ciddî ya da birçok parçaların kırılması söz konusu ya da genel anestezi gerekmişse, bütün bunlara ek olarak hastaneye yatırılmayı zorunlu kılacak başka yaralar da varsa, evet.

Kırık burnun iyileşmesi ne kadar sürer ?
Çok çabuk iyileşen kırıklar vardır. Bu da burun bölgesindeki zengin kan deposundan ileri gelmektedir. Genellikle bir burun kırığı iki ya da üç haftada iyileşir.

Kırıktan sonra burundaki şiş ne kadar kalır ?
Hafif bir şişkinlik birkaç ay sürebilir. Ama asıl şiş, iki ya da üç ay içinde iner.

Burun kırılmasından sonra antibiyotikler kullanılır mı ?
Evet. Enfeksiyon tehlikesini mümkün olduğu kadar azaltmak için.

Bir burun kırığı çoğunlukla yüzde herhangi bir sakatlık bırakır mı ?
Hayır. Ancak kırık olan bölümde bir kalınlaşma meydana gelebilir.

Burun kırığının kötü bir şekilde kaynaması, sonunda düzeltilebilir mi ?
Burnun normal şekline gelmesi için plâstik ameliyata başvurulabilinir.

Kötü şekilde kaynatılan buruna plâstik ameliyat yapabilmek için ne kadar beklemelidir ?
Kırılma olayından sonra birkaç ay geçmelidir. Bu arada inatçı şişkinlikler de olabileceği için bu sürenin doldurulması kesinlikle şarttır. Bu şişkinlikler tam anlamıyla geçmeden burundaki şekil bozukluğunu yeterli şekilde belirlemek imkânsızdır.

Kırılan burnun yerine iyi yerleştirilmesi ileride bir şekil bozukluğu olamayacağının garantisi midir ?
Ne yazık ki hayır. Kırık, mükemmel bir şekilde oturtulmuş olsa bile burun iyileşmekteyken kemikler fazla büyüyüp şekil bozukluğuna yol açabilmektedirler.

Burun polipleri nedir ?
Burnun iç duvarlarından ve sinüslerden pırtlayan üzüm salkımı biçimi şişkin dokular topluluğudur.

Burun poliplerinin neden ileri geldiği bilinmekte midir ?
Bunun bir alerjiden ileri geldiği sanılmaktadır.

Burun polipleri ne gibi belirtiler gösterir ?
Eğer polipler küçük ve az sayıdaysa hiçbir belirti olmayabilir. Çok kez bunlar solunum yolunu tıkayacak kadar büyük olur ki, burun deliklerin bile dışarıya fırlarlar.

Burun polipleri nasıl tedavi edilir ?
Polipler engelleme yapacak büyüklüğe geldikleri zaman bunların cerrahî müdahale ile alınması gerekmektedir. Ancak, asıl tedavi metodu poliplerin oluşma nedenini bulmaktır. Bu durum teşhis edildikten sonra poliplerin tekerrür etmeleri önlenebilinir.

Poliplerin alınması için nasıl bir ameliyat yapılmaktadır ?
Polipler genellikle (polipektomi) adlı lokal anestezi altında yapılan bir ameliyatla alınmaktadır. Bu ameliyat hastanede veya operatörün muayenehanesinde yapılabilir. Polipler bir tel kapanla kavranır ve bağlantı yerlerine mümkün olduğu kadar yakınından kesilerek alınır.

Bu ameliyat insanı işinden uzun zaman alıkor mu ?
Hayır. Hastaların büyük çoğunluğu ameliyattan bir gün sonra işlerine gidebilirler.

Burun sinüsleri nedir ve nerede bulunurlar ?
Sinüsler tükürük zarları ile çizilmiş hava yollarıdır. Yüz ve kafatası kemikleri arasında yer almaktadırlar, Küçük açmalardan burun boşluğuyla ulaşım temin ederler. Alın kemiği sinüsler kaşların arkasında ve hemen üstünde bulunan kemiğin içerisinde yer almaktadır. Çene sinüsleri ise gözlerin altındaki çene kemiklerin içerisinde bulunmaktadır. Etmoid sinüsleri burnun yan tarafında gözlerin hemen altında bulunmaktadır. Sfenoid sinüsü ise boğaz hizasının üstünde kafatasının derininde yer almaktadır.

Sinüslerin fonksiyonları nedir ?
Bu hava yolları başın ağırlığını hafifletirler ve ses aksine yardımcı olmaktadırlar.

Sinüslerin enfekte olması (sinüzit) genel bir durum mudur ?
Sinüzit tıp alanında en çok rastlanan durumlardan biridir. Bir veya birden fazla sinüsün tükürük zarı örtüsünün enfekte olmasından ileri gelmektedir. Bütün sinüsler enfekte olduğu zaman buna pansinüzit denmektedir.

Sinüzit neden olur ?
Genellikle burun boşluğundaki bir enfeksiyondan ileri gelen ikinci derece bir durumdur. Ancak üstçeneden meydana gelmiş olan bir diş enfeksiyonundan da çene sinüziti baş gösterebilir. Yüzmeden, dalmadan ve sinüslerin üzerinde bulunan kemiklerde meydana gelecek kırık ve ezikler de sinüzit nedenleri arasında yer almaktadır. Sinüs açmalarını tıkayan anatomik şekil bozuklukları ve burun polipi teşekkülü ile gelen alerjiler de sinüzite yol açabilirler.

Sinüs enfeksiyonlarına bazı iklimlerde fazla rastlanılır mı ?
Evet. Havası çok nemli olan yerlerde veya düzensiz hava değişimi
olan bölgelerde yaşayanlarda sinüzit olma ihtimalleri daha yüksektir. Kirlenmiş havayı devamlı olarak teneffüs edenler de sinüs enfeksiyonlarına meyilli olmaktadırlar. Kuru, düzenli ve sıcak iklimi olan yerlerde yaşayanlarda sinüzit olma oranı çok düşüktür.

Sinüzitin belirtileri nelerdir ?
Alâkalı sinüse göre belirtiler değişmektedir. En genel olan belirtiler şunlardır:
a – Enfekte olan sinüs üzerinde ağrı.
b – Sesin sanki burundan geliyormuş gibi bir ton alması.
c – Burun tıkanıklığı. Burundan veya burun arkasından ifrazat.
d – Şiddetli baş ağrıları. Baş eğilince ağrılar daha şiddetli olur.
e – Yüksek ateş.

Sinüzit teşhisi nasıl yapılır ?
Bir soğuk algınlığının iyi olma süresi bir haftayı aşınca sinüzit şüphesi genellikle doğmaktadır. İlgili sinüsün üzerinde acı veya rahatsızlık, baş ağrısı ve yukarıda sıralanmış belirtiler teşhisin yapılmasında yardımcı olur. Röntgen filmi alınmakla ve karanlık bir odada sinüsün kuvvetli bir ışıkla aydınlatılmasıyla (transillumination) sinüzitin varlığı teşhis edilebilinmektedir.

Hangi sinüsler en çok cerahatlanmaya meyillidir ?
Çene, alın kemiği ve etmoid sinüsleri.

Sinüzit tedavisi nasıl yapılır ?
Sinüzit olaylarının çoğunluğu tıbbî tedaviye iyi cevap verir. Bu metotla tedavide yatakta istirahat, buhar teneffüsü, rahatsız olan sinüs bölgesine ılık kompreslerin yapılması, burun sümük zarlarının enfeksiyon oranını azaltmak için burun damlaları ve antibiyotik ve antihistamin ilâçların kullanılması yer almaktadır. Eğer ateş yüksekse aspirin gibi ilâçlar da verilmelidir. Sancı şiddetli ise kodein gibi ağrı dindirici ilâçların verilmesi gerekir. Bunun ötesinde tıbbî tedavi doktorun muayenehanesinde konacak burun tıkaçları yerleştirilmesi ve emme yoluyla burun ifrazatının alınması için kullanılmakta olan birçok metotlardan biridir. Çok vakalarda sinüs ifrazatından kültürler alınmakta, laboratuarda mikrobun cinsi tespit edilmektedir. Ayrıca bu bakterilerin antibiyotiklere karşı dayanıklıkları da laboratuarda yapılan testlerde ölçülmektedir.

Hangi sinüzit vakaları cerrahî müdahale gerektirir ?
Yukarıda belirtilen tedavi usullerine uzun süre cevap vermeyen vakalar cerrahî müdahaleyi gerektirir.

Sinüzit için ne gibi cerrahî müdahaleler yapılır ?
Bütün sinüzit ameliyatlarında gaye yeterli drenajın temin edilmesidir. Bazı vakalarda hastalanan sümük zarlarının ve kemiğin alınması gerekmektedir. Bu ameliyatların çoğunluğu lokal anestezi altında yapılmaktadır. Ancak bazı hallerde genel anestezi gerekebilir.

Çene sinüsünde genellikle hangi ameliyatlar yapılır ?
a – Burundan sinüsün basit bir usulde delinmesi ve emme yoluyla temizlenmesi.
b – Sinüsün içine varmak için burnun yan duvarına büyük bir pencere açmak ve bu yoldan drenaj yapmak.
c – Radikal bir «sinustomy». Bu ameliyatla, altında bulunan kemikten sinüsün sümük zar örtüsü kaldırılır ve hasta kısım kazınarak alınır. Bu ameliyatta kesit ağızdan üst dudağın altından yapılır.

Alın kemiği sinüsüne ne gibi ameliyatlar yapılır ?
Önceki yıllarda alın kemiği sinüsü burundan yıkanmakta ve temizlenmekteydi. Ancak bu metoda günümüzde artık pek başvurulma-maktadır. Ameliyat gerekmekteyse kesit kaş altındaki derinin iç kısmından yapılmakta ve alın sinüsün kemik zeminine küçük bir delik açılmaktadır. Eğer enfeksiyon, çevresindeki kemiğe de bulaşmışsa alın kemiğinde radikal bir «sinustomy» ameliyatı yapılması gerekebilir. Böyle bir halde daha büyük bir delik açılmakta ve alın altı sinüsün bütün temeldeki kemik alınmaktadır. Alın kemiği sinüs ameliyatları ciddî olmakla beraber, sonuçlar genellikle başarılıdır ve hastalar tamamen iyileşir.

Etmoid sinüslere ne gibi ameliyatlar yapılır ?
Bu sinüse burunda girilerek ulaşılmakta ve temizlenebilmektedir. Eğer enfeksiyon ciddî ise ve sfenoid sinüse bulaşmışsa veya daha da ilerleyerek göz etrafındaki dokulara varmışsa, bir dış «ethmoidectomy» yapılması gerekebilir. Böyle bir halde alın kemiği sinüsündeki gibi, aynı tip, fakat bu kez, aşağıya doğru bir deşme ameliyesine başvurulur.

Sfenoid sinüsün iltihaplanmasında ne gibi ameliyatlara başvurulur ?
Bu sinüse lokal anestezi altında, burundan girilerek varılır ve deşme bu yoldan yapılarak iltihap temizlenir. Ciddî bir sfenoid enfeksiyonu, beyin enfeksiyonuna ve körlüğe neden olabileceğinden bazı hallerde tam bir «ethmoidectomy» ile aynı zamanda radikal bir operasyon da gerekebilir.

Sinüzit ameliyatları ne derece başarılıdır ?
Durumların büyük bir kısmı ameliyatla giderilebilinmektedir.

Ciddî bir sinüzit ameliyatında ne kadar süre hastanede kalınması gerekmektedir ?
Genellikle yedi ilâ on gün.

Sinüzit, ameliyattan sonra tekerrür edebilir mi ?
Evet, ama bu çok az görülen bir durumdur.

Tekerrür eden sinüzit nasıl tedavi edilir ?
Yeni bir enfeksiyon olarak eski sinüzitin tedavi edildiği şekilde tedavi edilir.

Burun kanaması neden ileri gelir ?
Lokal veya genel nedenlerden veya ikisinin birleşiminden burun kanaması ileri gelebilir. Bazı hallerde hiçbir neden görülmemektedir.

Burun kanamasının bazı lokal nedenleri hangileridir ?
a. Buruna veya kafatasının alt kısmında herhangi bir yaralanma.
b. Burunda yabancı bir cismin bulunması.
c. Burun operasyonları.
d. Aşırı öksürükten, aksırmadan veya burun silinmesinden.
e. Burun karıştırılmasından.
f. Frengi veya verem gibi hastalıklardan ileri gelen yaralardan.
g. Burunda veya sinüslerde bulunan habis tümörlerden,
h. Burundaki sümük bezlerinde varisli damarlar bulunmasından, i. Alerji, sinüzit ve basit nezlede meydana gelebilen sümük bezlerinde akut bir cerahatlanmadan.

Burun kanamasının bazı genel nedenleri hangileridir ?
a. Yüksek kan basıncı.
b. Hemofili, anemi pernisyöz, purpura, iskorbüt illeti, lösemi ve sarılık gibi kan düzensizlikleri.
c. Atmosferik değişiklikler, dağcılık, dalıcılık veya denizin çok derinlerine inmek, gibi.

Genel veya lokal bir durumdan meydana gelen burun kanamaları arasında ayırım nasıl yapılabilinir ?
Eğer kanama yalnız bir burun deliğinden gelmekteyse bunun lokal bir kanama olduğu ihtimali fazladır. Ayrıca burun muayene edilince kanama noktası veya kanama nedeni tesbit edilmiş olabilecektir.

Burun kanamaları nasıl kontrol altına alınabilir ?
Aslında iki cins burun kanaması vardır. Bunların yüzde 90′ı burunun ön kısmındaki septumdan ve bazı nadir yakalarda etmoid kesimin ön tarafından gelir. Lokal anestezi altında dağlama «cauterisation» yapılmakla kanama noktası genellikle bulunabilinir ve kontrol altına alınır. Bu operasyon gümüş nitratı, asit kronik gibi kimyasal maddelerin kullanılmasıyla veya elektrikle pıhtılaşma usulüyle yapılır.

Burun kanamasında ilk yardım tedbiri olarak ne yapılmalıdır ?
Kanamaların büyük çoğunluğu burun septumunun ön kısmında meydana geldiği için kanayan burun tarafının devamlı tazyikle kapatılmasıyla kanama genellikle durdurulabilinir. Eğer burun damlası varsa bununla ıslatılan bir pamuğun burna sokulması, yoksa ufak bir parça pamuğun kanayan tarafa yerleştirilmesi yararlı olur. Bu pamukla yapılan baskı en azından on dakika sürdürülmelidir. Burundan gelen kanın boğaza akmaması için kanama olan kişi dik oturmalı ve başını öne doğru eğik tutmalıdır.

Burnun arka tarafından gelen bir kanamada ne yapılmalıdır ?
Bu tip kanama kendiliğinden kontrol altına alınamaz. Bu gibi hallerde kanama olan kişinin, ağız yoluyla burunun arka tarafının tamponlanması gerekeceğinden, hastaneye kaldırılması gerekli olacaktır.

Tampon ne kadar süre yerinde bırakılır ?
Arka tarafta bulunan tamponlar yaklaşık bir hafta yerinde kalacaktır. Ön tarafa yerleştirilen tamponlar ise dördüncü günde kısım kısım çıkarılmaya başlanacaktır.

Genel bir durumdan meydana gelen burun kanamasında ne gibi tedavi metotlarına başvurulur ?
Uzman doktora müracaat edilmesi gerekir. Doktor kanamaya neden olan hastalığın tedavisine girişecektir.

Burun ve sinüs tümörleri yaygın bir durum mudur ?
Selim tümörlere çok rastlanmaktadır. Bunların arasında polipler, siğiller, küçük kan damarları tümörleri olan «hemangioma» 1ar, sayılabilir. Bu bölgelerde habis tümörlere çok az rastlanmaktadır.

Burun ve sinüslerde olan selim tümörler nasıl tedavi edilir ?
Bunların büyük çoğunluğu operatörün muayenehanesinde lokal anestezi altında alınabilir.

Burun ve sinüslerde habis tümörlerin tedavisi nasıl yapılır ?
Burunda veya sinüslerde meydana gelen bir kanser ve etrafındaki dokular ameliyat yoluyla alınır. Daha ileri bir tarihte, doktor kanserin tam anlamıyla ve bütünüyle alındığına kanaat getirdikten sonra, genellikle plâstik ameliyat yapılmaktadır.

Burun ve sinüslerde yapılan ameliyatlar ne derece başarılıdır ?
Selim tümörlerin ameliyatı genellikle başarılı olmaktadır. Kanserli ameliyatlarda başarı kanserin daha uzak dokulara yayılma derecesine bağlıdır. Ameliyat, kanser yayılmadan önce yapılırsa başarı oranı oldukça yüksektir. Hayat kurtarmak için tatbik edilecek modern cerrahî teknikleriyle burunun, yüzün, yanağın, ağız tavanının veya tabanının büyük kısımlarının alınması gerekebilir.

Burun ve sinüslere yapılan radikal ameliyatlardan sonra dış görünüşü düzeltmek için estetik ameliyatlar yapılabilinmekte midir ?
Evet. Modern estetik cerrahî teknikleriyle inanılmayacak derecede düzeltmeler elde edilinebilinmektedir.

Burun silme, insanın büyürken vazgeçmesi gereken alışkan­lıklarından biridir. Çocukluğunuzda belki de ebeveyniniz burnunu­zu silmeniz için sizi desteklemiştir. Aslında burnunuzu yavaş silme­nizin bir sakıncası yoktur, yeter ki olanca gücünüzle sümkürmeyin.

Virginia Üniversitesi’nden bazı bilim adamları nezle olan in­sanlar sık sık sümkürdüklerinde nezlenin daha uzun sürdüğü­nü saptamışlardır. Öte yandan burunlarını kâğıt mendille si­lenlerin nezlelerinin sanıldığı kadar kötüleşmediği de ortaya çıkmıştır.